Το Google Project Ara και το όνειρο της «αιώνιας» συσκευής

Υπάρχουν projects που ανακοινώθηκαν, συζητήθηκαν, δημιούργησαν προσδοκίες και τελικά δεν κυκλοφόρησαν ποτέ. Το Vault 404 είναι η σειρά άρθρων που επιστρέφει σε αυτά τα χαμένα παιχνίδια, τις ακυρωμένες ταινίες και τις τεχνολογίες-φαντάσματα που έμειναν πίσω σαν απραγματοποίητες υποσχέσεις.

Στον κόσμο της τεχνολογίας, όπου η «προγραμματισμένη αχρήστευση» αποτελεί τον άγραφο νόμο της βιομηχανίας, το Project Ara υπήρξε τολμηρή…«ανταρσία». Ήταν ένα ιδεολογικό μανιφέστο που υποσχόταν να αλλάξει τη σχέση μας με τα αντικείμενα. Φανταστείτε ένα smartphone που δεν παλιώνει ποτέ.

Μια συσκευή που δεν πετιέται στα σκουπίδια όταν ραγίσει η οθόνη ή όταν η κάμερα θεωρηθεί ξεπερασμένη, αλλά εξελίσσεται μαζί με τον χρήστη της, κομμάτι-κομμάτι, σαν ένας ζωντανός οργανισμός από πυρίτιο και μέταλλο. Η υπόσχεση του Ara ήταν το τέλος της καταναλωτικής ματαιότητας.

Όταν η σπίθα έγινε πυρκαγιά στο Motorola ATAP

Η ιστορία ξεκίνησε στα εργαστήρια της Motorola, η οποία τότε βρισκόταν υπό την ομπρέλα της Google, και συγκεκριμένα στο τμήμα ATAP (Advanced Technology and Projects). Εκεί, μια ομάδα οραματιστών υπό την καθοδήγηση της Regina Dugan, πρώην διευθύντριας της DARPA, αποφάσισε να εφαρμόσει τη φιλοσοφία του «Android» στο υλικό (hardware).

Αν το λογισμικό ήταν ανοιχτό και παραμετροποιήσιμο, γιατί να μην είναι και το ίδιο το τηλέφωνο; Η αρχική έμπνευση ενισχύθηκε από το viral βίντεο «Phonebloks» του Ολλανδού σχεδιαστή Dave Hakkens, το οποίο απέδειξε ότι το κοινό διψούσε για μια τέτοια λύση. Η Google δεν αγνόησε τη δυναμική αυτή. Aντίθετα, αγκάλιασε το όραμα του Hakkens και το μετέτρεψε σε έναν τεχνολογικό μαραθώνιο.

Η καρδιά του εγχειρήματος ήταν ο «ενδοσκελετός» (endoskeleton ή Endo). Επρόκειτο για μια μεταλλική πλάκα με ηλεκτρομαγνητικές υποδοχές, πάνω στην οποία ο χρήστης θα «κούμπωνε» τα modules σαν τουβλάκια LEGO.

Επεξεργαστές, κάμερες, ηχεία, ακόμα και εξειδικευμένοι ιατρικοί αισθητήρες ή μετρητές ραδιενέργειας, θα μπορούσαν να προστεθούν κατά βούληση. Η καινοτομία δεν σταματούσε στη συναρμολόγηση.

Η ομάδα ανέπτυξε τους ηλεκτρο-μόνιμους μαγνήτες (electro-permanent magnets), οι οποίοι συγκρατούσαν τα εξαρτήματα χωρίς να καταναλώνουν ενέργεια παρά μόνο κατά την αλλαγή, και το πρωτόκολλο UniPro, που επέτρεπε στα modules να επικοινωνούν μεταξύ τους με ασύλληπτες ταχύτητες, δημιουργώντας ένα εσωτερικό δίκτυο μέσα στην ίδια τη συσκευή.

Τα πρωτότυπα Spiral και η ψευδαίσθηση της επιτυχίας

Μέχρι το 2015, το Project Ara φαινόταν να είναι κάτι παραπάνω από ένα απλό concept. Τα πρωτότυπα Spiral 1 και Spiral 2 παρουσιάστηκαν σε συνέδρια προγραμματιστών, προκαλώντας δέος και σκεπτικισμό. Το Spiral 2, ειδικότερα, έδειχνε πως η τεχνολογία ωρίμαζε.

Η δυνατότητα «hot-swapping», δηλαδή η αλλαγή της μπαταρίας ή της κάμερας ενώ το κινητό ήταν ανοιχτό, φάνταζε ως μαγεία. Η Google είχε μάλιστα ανακοινώσει πιλοτικό πρόγραμμα στο Πουέρτο Ρίκο, επιλέγοντας το νησί ως το ιδανικό πεδίο δοκιμών λόγω της ποικιλομορφίας των χρηστών κινητής τηλεφωνίας. Τα φορτηγάκια-καντίνες που θα πουλούσαν modules αντί για φαγητό ήταν ήδη στα σχέδια.

Ωστόσο, πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας, τα προβλήματα στοιβάζονταν. Η φυσική πραγματικότητα αποδείχθηκε σκληρός αντίπαλος. Η αρθρωτή δομή αύξανε αναπόφευκτα τον όγκο και το βάρος της συσκευής, κάνοντάς την να μοιάζει χοντροκομμένη μπροστά στα ολοένα και πιο λεπτά flagships της εποχής. Επιπλέον, η ενεργειακή απόδοση ήταν εφιάλτης: η μεταφορά δεδομένων μεταξύ των modules κατέληγε σε μεγάλη κατανάλωση μπαταρίας, ενώ η ανθεκτικότητα σε πτώσεις παρέμενε ένα άλυτο σταυρόλεξο.

Κάθε φορά που το τηλέφωνο έπεφτε, υπήρχε ο κίνδυνος να διαλυθεί.

Το τέλος του Google Project Ara

Το 2016 έφερε την αρχή του τέλους. Στο συνέδριο Google I/O εκείνης της χρονιάς, παρουσιάστηκε μια νέα έκδοση του Ara, η οποία όμως είχε προδώσει το αρχικό όραμα. Ο επεξεργαστής, η μνήμη RAM και η οθόνη ήταν πλέον ενσωματωμένα στον σκελετό και δεν μπορούσαν να αλλάξουν. Η “αρθρωτή” εμπειρία είχε περιοριστεί μόνο σε περιφερειακά όπως η κάμερα και τα ηχεία. Οι φανατικοί του project ένιωσαν την αλλαγή πλεύσης.

Η Google προσπαθούσε να συμβιβάσει το όραμα με την εμπορική βιωσιμότητα, αλλά το αποτέλεσμα δεν ικανοποιούσε κανέναν.

Τον Σεπτέμβριο του 2016, η απόφαση πάρθηκε ακαριαία. Η έλευση του Rick Osterloh ως επικεφαλής του hardware τμήματος της Google σήμανε μια νέα στρατηγική: τέλος στα πειράματα επιστημονικής φαντασίας, εστίαση σε προϊόντα που μπορούν να βγουν μαζικά στην αγορά, όπως τα Pixel. Το Project Ara ακυρώθηκε επισήμως. Δεν υπήρξε αποχαιρετιστήρια τελετή, μόνο μια λιτή ανακοίνωση που έθαψε χρόνια έρευνας και εκατομμύρια δολάρια ανάπτυξης.

Η ομάδα διαλύθηκε, και τα όνειρα για ένα ανοιχτό οικοσύστημα hardware κλειδώθηκαν στα συρτάρια του Mountain View.

Τι απέμεινε από το Project Ara; Περισσότερα από όσα νομίζουμε, αλλά λιγότερα από όσα ελπίζαμε. Τεχνολογικά, το πρωτόκολλο Greybus που αναπτύχθηκε για την επικοινωνία των modules βρήκε τον δρόμο του στον πυρήνα του Linux, αποτελώντας τη βάση για μελλοντικές εφαρμογές στο Internet of Things. Η ιδέα των modular αξεσουάρ επιβίωσε για λίγο μέσω των Moto Mods της Motorola, μια πνευματική κληρονομιά που κράτησε τη φλόγα αναμμένη για μερικά χρόνια.

Ωστόσο, τα ίδια τα πρωτότυπα Ara έχουν γίνει πλέον σπάνια κειμήλια, κρυμμένα σε ιδιωτικές συλλογές ή εμφανιζόμενα περιστασιακά σε δημοπρασίες ως τεχνολογικά απολιθώματα.

Το Project Ara παραμένει ίσως το πιο γοητευτικό «τι θα γινόταν αν» της σύγχρονης τεχνολογίας. Ήταν μια απόδειξη της αλαζονείας και της μεγαλοφυΐας της Silicon Valley στα καλύτερά της. Μας θύμισε ότι η τεχνολογία μπορεί να είναι δημοκρατική, επισκευάσιμη και βιώσιμη, ακόμα κι αν η αγορά δεν είναι ακόμα έτοιμη να δεχτεί το κόστος αυτής της ελευθερίας.