Demis Hassabis – Από το σκάκι στο AlphaGo

Ένα παιδί-θαύμα στο σκάκι, ένας νεαρός developer στο θρυλικό Theme Park της Bullfrog, ένας επιστήμονας νευροεπιστήμης στο Cambridge και στο UCL. Ο Demis Hassabis, ο CEO της DeepMind, είναι ο άνθρωπος που έφερε το όνειρο της τεχνητής νοημοσύνης πιο κοντά από ποτέ στην πραγματικότητα. Από το AlphaGo που νίκησε τον πρωταθλητή του κόσμου μέχρι το AlphaFold που αποκρυπτογράφησε το μυστήριο της ζωής, ο Hassabis ένωσε επιστήμη, παιχνίδι και φιλοσοφία σε έναν κοινό σκοπό: να καταλάβουμε πώς σκέφτεται η σκέψη.

Στο Face to Face, το xplaygr.com παρουσιάζει τους δημιουργούς, τους ηγέτες και τους οραματιστές της βιομηχανίας για να φωτίσει τις ιστορίες, τα κίνητρα και τις στιγμές που τους καθόρισαν.

Κάθε κείμενο είναι μια συνάντηση. Μια ματιά πίσω από την επιτυχία. Ένα βλέμμα πρόσωπο με πρόσωπο με όσους διαμόρφωσαν τον σύγχρονο πολιτισμό του gaming, της τεχνολογίας, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.

Το παιδί-θαύμα του σκακιού και των video games

Ο Demis Hassabis γεννήθηκε το 1976 στο Λονδίνο, από Κύπριο πατέρα και Σιγκαπουριανή μητέρα. Από μικρός έδειξε ασυνήθιστη ευφυΐα: στα 13 του ήταν ήδη παγκόσμιος master στο σκάκι, δεύτερος στην παγκόσμια κατάταξη κάτω των 14 ετών, πίσω μόνο από τον Vladimir Kramnik. Το σκάκι, όπως ο ίδιος θα πει αργότερα, του έμαθε τη στρατηγική και την υπομονή — δύο έννοιες που θα γίνουν θεμέλιο της μετέπειτα πορείας του.

Στα 17 του προσλήφθηκε στη θρυλική Bullfrog Productions του Peter Molyneux, όπου συμμετείχε στην ανάπτυξη του Theme Park, ενός από τα πιο επιδραστικά simulation games της δεκαετίας. Αργότερα ίδρυσε τη Elixir Studios, δημιουργώντας τίτλους όπως Republic: The Revolution και Evil Genius. Όμως κάτι έλειπε. Ο Hassabis δεν ενδιαφερόταν απλώς να φτιάχνει «έξυπνους» χαρακτήρες.

Ήθελε να φτιάξει πραγματικά ευφυείς μηχανές.

Από την ψυχαγωγία στη νευροεπιστήμη

Το 2005 αποφάσισε να εγκαταλείψει προσωρινά τη βιομηχανία των παιχνιδιών και να στραφεί στην επιστήμη. Σπούδασε νευροεπιστήμη στο University College London και εργάστηκε ως ερευνητής στο εργαστήριο του Ray Dolan, μελετώντας τον ανθρώπινο ιππόκαμπο — την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη και τη φαντασία. Η έρευνά του δημοσιεύτηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences και θεωρήθηκε πρωτοποριακή: έδειξε ότι η φαντασία και η ανάμνηση χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκεφαλικές δομές.

Ο Hassabis πίστευε ότι αν μπορούσαμε να κατανοήσουμε πώς ο εγκέφαλος δημιουργεί νοητικά μοντέλα του κόσμου, θα μπορούσαμε να διδάξουμε στις μηχανές να κάνουν το ίδιο. Αυτή η ιδέα έγινε η βάση της επόμενης του κίνησης.

Το 2010 ίδρυσε τη DeepMind μαζί με τον Shane Legg και τον Mustafa Suleyman. Ο στόχος δεν ήταν απλώς να φτιάξουν καλύτερα αλγοριθμικά μοντέλα· ήταν να δημιουργήσουν τεχνητή γενική νοημοσύνη (AGI) — μια νοημοσύνη ικανή να μαθαίνει οτιδήποτε, όπως ο άνθρωπος.

Η προσέγγισή του ήταν ριζικά διαφορετική: αντί για προγραμματισμένες εντολές, τα συστήματα της DeepMind μάθαιναν μέσω ενισχυτικής μάθησης (reinforcement learning) και εμπειρίας. Το 2013 παρουσίασαν το Deep Q-Learning, έναν αλγόριθμο που μπορούσε να μάθει να παίζει κλασικά παιχνίδια Atari μόνο παρατηρώντας την οθόνη, χωρίς ανθρώπινη καθοδήγηση. Ήταν η πρώτη απόδειξη ότι οι μηχανές μπορούσαν να μάθουν όπως μαθαίνει ο άνθρωπος.

Η εξαγορά που άλλαξε την ιστορία της AI

Το 2014, η Google εξαγόρασε τη DeepMind για περίπου 500 εκατομμύρια δολάρια. Η συμφωνία περιελάμβανε έναν «ηθικό χάρτη» — έναν όρο που ο Hassabis επέβαλε ώστε να διασφαλιστεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα χρησιμοποιείται για το καλό της ανθρωπότητας. Υπό τη Google, η DeepMind συνέχισε να λειτουργεί σχεδόν ανεξάρτητα, με έδρα το Λονδίνο και πλήρη ερευνητική αυτονομία.

Δύο χρόνια αργότερα, ήρθε η στιγμή που θα τον έκανε παγκοσμίως γνωστό: το 2016, το πρόγραμμα AlphaGo νίκησε τον Lee Sedol, παγκόσμιο πρωταθλητή στο Go — ένα παιχνίδι με άπειρους συνδυασμούς, θεωρητικά αδύνατο να λυθεί με brute force. Ο τρόπος που το AI «σκεφτόταν» φαινόταν δημιουργικός. Ο ίδιος ο Lee Sedol παραδέχθηκε ότι ένιωσε να παίζει απέναντι σε «κάτι όμορφο». Ήταν η πρώτη φορά που ένα AI έδειχνε φαντασία.

AlphaFold – Η επιστήμη συναντά το αδύνατο

Αν το AlphaGo απέδειξε ότι οι μηχανές μπορούν να σκέφτονται στρατηγικά, το AlphaFold απέδειξε ότι μπορούν να λύσουν πραγματικά προβλήματα. Το 2020, η DeepMind παρουσίασε το σύστημα που προέβλεψε τη δομή σχεδόν όλων των πρωτεϊνών γνωστών στη βιολογία — ένα πρόβλημα που απασχολούσε τους επιστήμονες για μισό αιώνα.

Η επιστημονική κοινότητα χαρακτήρισε το επίτευγμα «σημαντικότερο από την αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος». Το AlphaFold δημοσιεύθηκε ανοικτά, επιτρέποντας σε ερευνητές να το χρησιμοποιήσουν για την ανακάλυψη φαρμάκων και την κατανόηση ασθενειών. Ο Hassabis έγινε σύμβολο μιας νέας εποχής: της επιστήμης που συνεργάζεται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Το 2023, η Google συγχώνευσε τη DeepMind με το τμήμα Google Brain, δημιουργώντας το Google DeepMind, με CEO τον Hassabis. Η νέα μονάδα ανέλαβε την ανάπτυξη του Gemini, του AI μοντέλου που φιλοδοξεί να αποτελέσει τον διάδοχο του ChatGPT. Ο Hassabis παραμένει πιστός στο όραμά του: μια τεχνητή νοημοσύνη που δεν μιμείται, αλλά κατανοεί· που δεν εκτελεί, αλλά μαθαίνει.

Η φιλοσοφία του και ο φόβος για το μέλλον

Παρά την πρόοδο, ο Hassabis προειδοποιεί για την ανάγκη ισχυρών ηθικών πλαισίων. Υποστηρίζει ότι η AI μπορεί να φέρει επανάσταση σε ιατρική, ενέργεια και κλιματική αλλαγή, αλλά και ότι η βιασύνη ή η απερισκεψία μπορεί να οδηγήσουν σε καταστροφή. Είναι ένας από τους λίγους κορυφαίους επιστήμονες που μιλούν ανοιχτά για την ανάγκη διεθνούς ρύθμισης και διαφάνειας.

Σε συνεντεύξεις του επαναλαμβάνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να αντικαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά να τον ενισχύσει. «Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να κάνουμε τις μηχανές πιο έξυπνες», λέει. «Είναι να κάνουμε τον κόσμο πιο σοφό.»

Ο άνθρωπος που ένωσε επιστήμη και φαντασία

Ο Demis Hassabis δεν είναι ο συνηθισμένος CEO της Σίλικον Βάλεϊ. Δεν ενδιαφέρεται για τα social media, δεν επιδιώκει δημόσιες αντιπαραθέσεις. Είναι ένας συνδυασμός επιστήμονα και οραματιστή, gamer και φιλόσοφου. Ένας άνθρωπος που είδε στη μηχανή όχι απειλή, αλλά προέκταση της ανθρώπινης περιέργειας.

Από το σκάκι στο Theme Park και από τον ιππόκαμπο στο AlphaFold, η διαδρομή του Hassabis μοιάζει με κύκλο: ένας άνθρωπος που έμαθε πρώτα να φαντάζεται και μετά να διδάσκει στις μηχανές να κάνουν το ίδιο.

Η ιστορία του είναι υπενθύμιση ότι η πραγματική νοημοσύνη —ανθρώπινη ή τεχνητή— ξεκινά πάντα από την περιέργεια.