Satoru Iwata – Ο gamer που έγινε CEO και άλλαξε τη Nintendo

Ένας προγραμματιστής από το Sapporo, ένα πάθος για τα παιχνίδια και μια φιλοσοφία που έλεγε: «Στην επαγγελματική μου κάρτα γράφει “CEO”, αλλά στην καρδιά μου γράφει “gamer”». Ο Satoru Iwata δεν ήταν ο πρώτος CEO της Nintendo, ήταν όμως ο πρώτος που καταλάβαινε τα παιχνίδια από μέσα, που έγραφε κώδικα μέχρι την τελευταία στιγμή και που μιλούσε απευθείας στους παίκτες μέσα από τα Nintendo Direct.

Στο Face to Face, το xplaygr.com παρουσιάζει τους δημιουργούς, τους ηγέτες και τους οραματιστές της βιομηχανίας για να φωτίσει τις ιστορίες, τα κίνητρα και τις στιγμές που τους καθόρισαν.

Κάθε κείμενο είναι μια συνάντηση. Μια ματιά πίσω από την επιτυχία. Ένα βλέμμα πρόσωπο με πρόσωπο με όσους διαμόρφωσαν τον σύγχρονο πολιτισμό του gaming, της τεχνολογίας, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.

Το παιδί που δημιουργούσε παιχνίδια σε αριθμομηχανές

Ο Satoru Iwata γεννήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου 1959 στο Sapporo της Ιαπωνίας. Ο πατέρας του υπήρξε δήμαρχος, η οικογένειά του μεσοαστική και παραδοσιακή. Καμία σχέση με την τεχνολογία ή τα βιντεοπαιχνίδια. Κι όμως, από μικρός ο Satoru ήταν παθιασμένος: στο γυμνάσιο προγραμμάτιζε παιχνίδια σε αριθμομηχανές απλώς για τη χαρά της δημιουργίας. Δεν ήθελε να πουλήσει κάτι· ήθελε να κάνει τους ανθρώπους να χαμογελούν.

Σπούδασε πληροφορική στο Tokyo Institute of Technology. Ήδη από το 1980, ενώ ήταν ακόμη φοιτητής, δούλευε part-time στο HAL Laboratory – μια μικρή εταιρεία που έφτιαχνε περιφερειακά και λογισμικό για υπολογιστές. Μετά την αποφοίτησή του το 1982, προσλήφθηκε πλήρους απασχόλησης.

Για τα επόμενα έντεκα χρόνια δούλεψε αθόρυβα, προγραμματίζοντας τίτλους για το NES όπως τα Balloon Fight, EarthBound και Kirby. Ήταν developer, όχι designer, αλλά είχε ήδη καταλάβει κάτι βαθύ: τα παιχνίδια είναι συναίσθημα.

Ο προγραμματιστής που γίνεται CEO και σώζει την εταιρεία

Το HAL Laboratory βρέθηκε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Ο Iwata, μόλις 33 ετών, ανέλαβε πρόεδρος. Δεν είχε MBA ούτε επιχειρηματικό υπόβαθρο, είχε όμως την εμπιστοσύνη των developers και την υποστήριξη της Nintendo. Μέσα σε λίγα χρόνια αναζωογόνησε την εταιρεία, οδηγώντας στη δημιουργία του Super Smash Bros., ενός τίτλου που κανείς δεν πίστευε ότι θα πετύχαινε και τελικά έγινε ένα από τα σημαντικότερα franchises της Nintendo.

Το 2000 προσλήφθηκε στη Nintendo ως Head of Corporate Planning. Ήταν η πρώτη φορά που η εταιρεία έπαιρνε ανώτατο στέλεχος «απ’ έξω». Ο Iwata έφερε μαζί του μια νέα φιλοσοφία: δεν χτίζουμε απλώς hardware· χτίζουμε εμπειρίες.

Τον Μάιο του 2002, ο Hiroshi Yamauchi, ο θρυλικός και αυστηρός ηγέτης της Nintendo, αποσύρθηκε. Για πρώτη φορά στην ιστορία της, η εταιρεία πέρασε σε χέρια εκτός της οικογένειας. Ο Iwata, μόλις 42 ετών, ανέλαβε CEO. Η Nintendo εκείνη την εποχή αντιμετώπιζε δυσκολίες: το GameCube έχανε από το PlayStation 2 και η αγορά φαινόταν κορεσμένη.

Ο Iwata όμως είχε ήδη το σχέδιο που θα άλλαζε τα πάντα: τη στρατηγική του Blue Ocean.

Αγνόησε τον ανταγωνισμό, βρες νέο κοινό

Η ιδέα ήταν απλή αλλά επαναστατική: μην ανταγωνίζεσαι στις ίδιες «κόκκινες θάλασσες» με τη Sony και τη Microsoft – τα γραφικά, τη δύναμη, τα specs. Δημιούργησε τη δική σου «γαλάζια θάλασσα» και φέρε στο gaming ανθρώπους που δεν έπαιζαν ποτέ πριν.

Το 2004 κυκλοφόρησε το Nintendo DS: δύο οθόνες, μία αφής, stylus και μικρόφωνο. Παράξενο για την εποχή, μα εντελώς νέο. Η Sony λάνσαρε το πανίσχυρο PSP, όμως το DS πούλησε 154 εκατομμύρια συσκευές έναντι 80 του ανταγωνιστή.

Το 2006 ήρθε το Wii – κονσόλα με motion controls και προσιτή τιμή. Ενώ οι αντίπαλοι κυνηγούσαν τα HD γραφικά και τους «hardcore» παίκτες, η Nintendo στόχευσε τις οικογένειες. Το Wii έγινε κοινωνικό φαινόμενο, με 101 εκατομμύρια πωλήσεις. Το 2009 η Nintendo κατέγραψε ιστορικά κέρδη και ο Iwata συμπεριλήφθηκε από το Barron’s στους 30 κορυφαίους CEOs του κόσμου.

Το σημαντικότερο όμως δεν ήταν οι αριθμοί. Ήταν ότι ο Iwata απέδειξε πως η καινοτομία και η φαντασία μπορούν να κερδίσουν τη δύναμη των μηχανισμών.

Iwata Asks και Nintendo Direct

Ο Iwata δεν ήταν marketer. Ήταν gamer που έγινε CEO, και αυτό φαινόταν σε κάθε του κίνηση. Το 2006 ξεκίνησε τη σειρά Iwata Asks — ειλικρινείς συζητήσεις με developers για το πώς δημιουργούνται τα παιχνίδια. Το 2011 εγκαινίασε τα Nintendo Direct, παρουσιάσεις χωρίς δημοσιογράφους και μεσολαβητές. Εμφανιζόταν μπροστά στην κάμερα, μιλούσε απλά, παρουσίαζε παιχνίδια και αστειευόταν. Ήταν αδέξιος αλλά αληθινός, και το κοινό τον λάτρευε.

Το «directly» έγινε meme, το «please understand» έγινε φράση-σήμα κατατεθέν. Πίσω όμως από τα αστεία υπήρχε κάτι ουσιαστικότερο: ένας CEO που δεν φοβόταν να δείξει ευαισθησία και να παραδεχτεί λάθη.

Wii U – Η αποτυχία που δεν μπόρεσε να ανατρέψει

Το 2012 κυκλοφόρησε το Wii U. Ήταν εμπορική αποτυχία: ασαφές μήνυμα, αδύναμη υποστήριξη από τρίτους, αμφίβολη ταυτότητα. Πούλησε μόλις 13,5 εκατομμύρια κονσόλες. Για πρώτη φορά η Nintendo κατέγραψε ζημιές.

Ο Iwata μείωσε τον μισθό του κατά 50%, των συνεργατών του κατά 20-30%. Δεν απέλυσε developers. Δεν έκλεισε στούντιο. Είπε χαρακτηριστικά: «Δεν θα απολύσω ανθρώπους για να δείξω κέρδη, αυτό θα κατέστρεφε την εμπιστοσύνη μέσα στην εταιρεία». Μια στάση σπάνια, σχεδόν αδιανόητη για CEO μεγάλης εταιρείας.

2015 – Το τέλος που κανείς δεν περίμενε

Τον Ιούνιο του 2014 υποβλήθηκε σε χειρουργείο για όγκο. Παρά την ασθένεια, επέστρεψε στη δουλειά, μα τον Ιούλιο του 2015 πέθανε σε ηλικία μόλις 55 ετών. Η είδηση πάγωσε το διαδίκτυο. Από παντού ήρθαν μηνύματα θλίψης — από τον Shigeru Miyamoto και τον Reggie Fils-Aimé, μέχρι τον Phil Spencer της Microsoft και τον Shuhei Yoshida της Sony.

Οι fans δημιούργησαν αυθόρμητα μνημεία στο Kyoto, στη Νέα Υόρκη και αλλού. Άφηναν λουλούδια, amiibo, χειρόγραφα σημειώματα. Ο Iwata δεν ήταν celebrity ούτε δισεκατομμυριούχος· ήταν αγαπητός. Το 2020 το βιβλίο Ask Iwata συγκέντρωσε τις σκέψεις και τις φιλοσοφίες του, ενώ το 2025, δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Masahiro Sakurai αφιέρωσε ένα συγκινητικό tribute video στη μνήμη του.

Από το Switch έως το mindset

Όταν πέθανε ο Iwata, η Nintendo δούλευε ήδη στο επόμενο project: το Nintendo Switch. Η ιδέα μιας υβριδικής κονσόλας που θα λειτουργούσε και ως φορητή και ως οικιακή ανήκε σε εκείνον. Το Switch κυκλοφόρησε το 2017, δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, και έγινε μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες στην ιστορία του gaming με πάνω από 140 εκατομμύρια πωλήσεις.

Το legacy του Iwata όμως δεν είναι μόνο hardware· είναι τρόπος σκέψης. Η πεποίθηση ότι τα παιχνίδια υπάρχουν για να προσφέρουν χαρά, όχι εντυπωσιασμό· ότι η καινοτομία αξίζει περισσότερο από τη δύναμη επεξεργασίας· ότι ο CEO πρέπει να μιλάει απευθείας στο κοινό του. Η φράση του «στο μυαλό μου είμαι developer, αλλά στην καρδιά μου gamer» συνοψίζει την ουσία του.

Ένας ηγέτης που άλλαξε τι σημαίνει CEO στο gaming

Ο Satoru Iwata δεν ήταν ο πιο επιθετικός CEO, ούτε ο πιο επικοινωνιακός ή ο πιο «εταιρικός». Ήταν όμως ο πιο γνήσιος. Και αυτό, στον κόσμο των executives, είναι σπάνιο.

Για μια δεκαετία, η Nintendo υπό τον Iwata έγινε η πιο κερδοφόρα εταιρεία του gaming, επανεφηύρε το casual gaming και απέδειξε ότι η δημιουργικότητα νικάει την τεχνολογική ισχύ.

Όταν έφυγε, η Nintendo βρισκόταν σε μετάβαση: το Wii U είχε αποτύχει, το Switch δεν είχε ακόμη κυκλοφορήσει, το mobile gaming ανέβαινε. Παρ’ όλα αυτά, η κουλτούρα που είχε χτίσει — η έμφαση στη διασκέδαση, η εμπιστοσύνη στους δημιουργούς, η προθυμία να ρισκάρει για το σωστό  έμεινε ζωντανή.

Δέκα χρόνια μετά, η Nintendo παραμένει η εταιρεία που κάνει τα πράγματα διαφορετικά· που δεν κυνηγά τον ρεαλισμό αλλά τη γοητεία· που φτιάχνει παιχνίδια για όλους. Και αυτό, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, είναι η κληρονομιά του Satoru Iwata.

Στην επαγγελματική του κάρτα έγραφε «CEO». Στην καρδιά των παικτών, θα γράφει πάντα «gamer».