Robert Downey Jr. – Ο Iron Man που νίκησε τον ίδιο του τον εαυτό

Λίγες ζωές έχουν χωρέσει τόσες ανατροπές. Παιδί-θαύμα του Χόλιγουντ, ταλαντούχος σε βαθμό σπάνιο, αλλά και αυτοκαταστροφικός. Καταδικασμένος από τη βιομηχανία, ξεγραμμένος από τα στούντιο, βυθισμένος στα σκοτάδια. Και όμως, επέστρεψε. Όχι απλώς για να ξαναγίνει σταρ, αλλά για να αλλάξει την πορεία ολόκληρης της κινηματογραφικής κουλτούρας. Ο Robert Downey Jr. είναι μια από τις πιο εντυπωσιακές ιστορίες πτώσης και αναγέννησης που γράφτηκαν ποτέ μπροστά και πίσω από την κάμερα.

Στο Face to Face, το xplaygr.com παρουσιάζει τους δημιουργούς, τους ηγέτες και τους οραματιστές της βιομηχανίας για να φωτίσει τις ιστορίες, τα κίνητρα και τις στιγμές που τους καθόρισαν.

Κάθε κείμενο είναι μια συνάντηση. Μια ματιά πίσω από την επιτυχία. Ένα βλέμμα πρόσωπο με πρόσωπο με όσους διαμόρφωσαν τον σύγχρονο πολιτισμό του gaming, της τεχνολογίας, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.

Ένα παιδί στα παρασκήνια

Γεννημένος το 1965 στη Νέα Υόρκη, ο Robert Downey Jr. μεγάλωσε μέσα στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Ο πατέρας του, Robert Downey Sr., ήταν ένας εκκεντρικός underground σκηνοθέτης, και η μητέρα του ηθοποιός. Το παιδί μεγάλωσε ανάμεσα σε κάμερες, πρόβες και συζητήσεις για σενάρια, σ’ ένα περιβάλλον δημιουργικό αλλά και χαοτικό. Ήταν μόλις πέντε ετών όταν εμφανίστηκε στην πρώτη του ταινία, το Pound, του πατέρα του.

Η εφηβεία τον βρίσκει να μετακινείται συνεχώς ανάμεσα σε πολιτείες και σχολεία, χωρίς ποτέ να ριζώνει κάπου. Η τέχνη ήταν ο μόνος σταθερός άξονας. Αφήνει το σχολείο και πηγαίνει στη Νέα Υόρκη για να ακολουθήσει επαγγελματικά την υποκριτική. Το 1985 περνά από το Saturday Night Live χωρίς επιτυχία, αλλά δεν αργεί να βρει το δρόμο του μέσα από τον κινηματογράφο της δεκαετίας του ’80.

Ρόλοι σε νεανικά δράματα, με πιο χαρακτηριστικό το Less Than Zero, τον φέρνουν στο προσκήνιο. Ο ρόλος του νεαρού εθισμένου σε ναρκωτικά ήταν προφητικός και στοιχειωτικός. Έδειξε το βάθος του ταλέντου του, αλλά και μια σκοτεινή αντανάκλαση της ίδιας του της ζωής.

Η αναγνώριση και το πρώτο μεγάλο άλμα

Το 1992 ο Downey Jr. ενσαρκώνει τον Charlie Chaplin στην ταινία Chaplin. Ήταν ένας ρόλος-δοκιμασία, που απαιτούσε τεχνική ακρίβεια, φυσική μεταμόρφωση και συναισθηματικό εύρος.

Η ερμηνεία του συγκλονίζει κοινό και κριτικούς. Στα 27 του χρόνια φτάνει στην πρώτη του οσκαρική υποψηφιότητα και αναγνωρίζεται ως ένας από τους πιο χαρισματικούς ηθοποιούς της γενιάς του. Όλα δείχνουν πως η πορεία του είναι ανοδική και λαμπρή.

Κανείς όμως δεν μπορεί να φανταστεί ότι αυτή θα είναι και η αρχή της πιο δύσκολης περιόδου της ζωής του.

Η πτώση

Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, η προσωπική του ζωή καταρρέει. Ο εθισμός σε ουσίες, παρών από την εφηβεία, παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Συλλήψεις, δίκες, παραβιάσεις όρων αναστολής, επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Το 1999 οδηγείται στη φυλακή. Όταν αποφυλακίζεται, τα προβλήματα συνεχίζονται. Συλλαμβάνεται ξανά το 2000, λίγες εβδομάδες αργότερα. Η εικόνα του στις ειδήσεις γίνεται σύμβολο πτώσης.

Η βιομηχανία γυρίζει την πλάτη. Τα στούντιο αρνούνται να τον ασφαλίσουν, θεωρώντας τον οικονομικό και καλλιτεχνικό κίνδυνο. Οι παραγωγοί αποσύρουν ρόλους την τελευταία στιγμή. Από τα εξώφυλλα των περιοδικών περνά στις αστυνομικές στήλες. Η καριέρα του μοιάζει τελειωμένη πριν τα σαράντα του.

Η αργή αναγέννηση

Η αλλαγή δεν ήρθε από θεαματικές κινήσεις, αλλά από σιωπηλά βήματα. Στις αρχές των 2000s ξεκινά την απεξάρτηση και επιστρέφει σιγά-σιγά σε μικρότερες παραγωγές. Σειρά όπως το Ally McBeal του δίνει την πρώτη μεγάλη ευκαιρία, όμως νέα σύλληψη τον φέρνει πίσω στην αρχή. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι επιμένουν να πιστεύουν σε αυτόν. Ο σκηνοθέτης Shane Black και ο παραγωγός Joel Silver του δίνουν ρόλο στο Kiss Kiss Bang Bang (2005), μια ταινία που υπενθυμίζει σε όλους πόσο κοφτερός, αστείος και χαρισματικός μπορεί να είναι.

Ακολουθεί το Zodiac του David Fincher (2007), όπου ο Downey δείχνει ότι μπορεί να σταθεί δίπλα στους καλύτερους. Δεν έχει ακόμη αποκαταστήσει πλήρως το όνομά του, αλλά το κοινό αρχίζει να θυμάται γιατί τον ξεχώρισε εξ αρχής. Σαν να ξαναγεννιέται, αργά και μεθοδικά.

Η στιγμή που άλλαξε τα πάντα

Το 2008 η Marvel αναζητά το πρόσωπο που θα εγκαινιάσει το φιλόδοξο κινηματογραφικό της σύμπαν. Ο Jon Favreau βλέπει στον Downey κάτι που οι άλλοι φοβούνται να εμπιστευθούν. Παρά τις αντιρρήσεις της Disney, τον επιλέγει για τον ρόλο του Tony Stark στο Iron Man. Ήταν ένα ρίσκο που θα άλλαζε όχι μόνο τη ζωή του ηθοποιού, αλλά και την ίδια τη βιομηχανία.

Ο Tony Stark δεν ήταν ένας κλασικός ήρωας. Ήταν χαρισματικός, αλαζόνας, ευφυής, βαθιά ανθρώπινος και γεμάτος αντιφάσεις. Ο Downey δεν τον ερμήνευσε απλώς. Τον ενσάρκωσε. Οι προσωπικοί του δαίμονες και το χιούμορ του έγιναν οργανικό κομμάτι του ρόλου. Το Iron Man έγινε τεράστια επιτυχία και έθεσε τα θεμέλια για το Marvel Cinematic Universe.

Για πάνω από δέκα χρόνια υπήρξε ο πυρήνας αυτού του σύμπαντος. Εμφανίστηκε σε δέκα ταινίες, έγινε το κεντρικό σημείο της αφήγησης, και έφτασε στο φινάλε του Avengers: Endgame το 2019 ως πολιτισμικό σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής. Ο άνθρωπος που κάποτε βρισκόταν στο περιθώριο έγινε το κέντρο της πιο επιτυχημένης κινηματογραφικής ιστορίας της εποχής του.

Η ωριμότητα και οι νέες κορυφές

Μετά το τέλος της εποχής Stark, ο Downey περνά σε ένα μεταβατικό στάδιο. Το Dolittle (2020) απογοητεύει, όμως δεν είναι παρά μια παύση. Το 2023 επιστρέφει με τον Oppenheimer του Christopher Nolan, υποδυόμενος τον Lewis Strauss με σπάνια εσωτερικότητα και συγκέντρωση. Η ερμηνεία του θεωρείται η καλύτερη της καριέρας του. Το 2024 κερδίζει το Όσκαρ Β’ Ανδρικού Ρόλου και επισφραγίζει μια πλήρη μεταμόρφωση. Δεν είναι πια ο ηθοποιός που γύρισε απλώς από την άβυσσο, αλλά ένας ώριμος καλλιτέχνης που κυριαρχεί.

Η μεγάλη επιστροφή ως Doom

Το 2025 ανακοινώνεται κάτι που προκαλεί παγκόσμιο ενδιαφέρον. Ο Robert Downey Jr. επιστρέφει στη Marvel, αυτή τη φορά όχι ως ο αγαπημένος ήρωας, αλλά ως ο Victor von Doom, ο εμβληματικός αντίπαλος του επόμενου κεφαλαίου του MCU. Το Avengers: Doomsday προγραμματίζεται για τον Δεκέμβριο του 2026, και οι πρώτες πληροφορίες κάνουν λόγο για έναν ρόλο που θα είναι καθοριστικός για το μέλλον της σειράς.

Η επιστροφή αυτή είναι συμβολική. Ο άνθρωπος που άνοιξε τον κύκλο του MCU έρχεται να θέσει τα θεμέλια της επόμενης εποχής από την αντίπερα όχθη. Σαν να γράφει ο ίδιος το επόμενο κεφάλαιο της δικής του κινηματογραφικής μυθολογίας.

Ένας μύθος εν ζωή

Η ιστορία του Robert Downey Jr. είναι ένα σπάνιο φαινόμενο. Πτώση, απομόνωση, εξορία, αναγέννηση, θρίαμβος και επιστροφή στην κορυφή, όχι μία, αλλά δύο φορές. Είναι ένας ηθοποιός που κουβαλά στη σκηνή όλο το βάρος της ζωής του, και γι’ αυτό η παρουσία του αποκτά διαστάσεις μύθου.

Όταν κοιτάζεις τη διαδρομή του, βλέπεις έναν άνθρωπο που πάλεψε πρώτα με τον εαυτό του και μετά με την ίδια τη βιομηχανία. Που γνώρισε τη λάμψη, έζησε την πτώση, και ξαναστάθηκε όρθιος όχι με τύχη αλλά με επιμονή, ταλέντο και δύναμη χαρακτήρα.

Είναι το ζωντανό παράδειγμα ότι μια ζωή μπορεί να γραφτεί ξανά, και μάλιστα καλύτερα.