Denis Villeneuve – Ανάμεσα στην ποίηση και στα έπη

Ένας σκηνοθέτης που ξεκίνησε από τα ήσυχα τοπία του Κεμπέκ και έφτασε να επαναπροσδιορίσει το blockbuster σινεμά, χτίζοντας γέφυρες ανάμεσα στην εσωτερικότητα και τη μεγαλοπρέπεια. Μια διαδρομή που αποδεικνύει ότι η σιωπή μπορεί να είναι πιο εκκωφαντική από κάθε έκρηξη.

Στο Face to Face, το xplaygr.com παρουσιάζει τους δημιουργούς, τους ηγέτες και τους οραματιστές της βιομηχανίας για να φωτίσει τις ιστορίες, τα κίνητρα και τις στιγμές που τους καθόρισαν.

Κάθε κείμενο είναι μια συνάντηση. Μια ματιά πίσω από την επιτυχία. Ένα βλέμμα πρόσωπο με πρόσωπο με όσους διαμόρφωσαν τον σύγχρονο πολιτισμό του gaming, της τεχνολογίας, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.

Η σιωπή ως πρώτη γλώσσα

Ο Denis Villeneuve γεννήθηκε το 1967 στο γαλλόφωνο Κεμπέκ, σε μια περιοχή όπου ο κινηματογράφος δεν ήταν απλώς βιομηχανία αλλά εργαλείο πολιτιστικής έκφρασης. Από νωρίς έδειξε ενδιαφέρον για τον τρόπο που οι εικόνες μπορούν να μεταφέρουν συναισθήματα χωρίς να χρειάζονται λόγια.

Στις πρώτες του ταινίες, όπως το Maelström (2000), το βλέμμα του κινείται ανάμεσα στο παράδοξο και το ποιητικό — ένα μείγμα μαύρου χιούμορ και υπαρξιακής ευαισθησίας που δεν έμοιαζε με τίποτα άλλο στη σκηνή του Κεμπέκ.

Η μεγάλη καλλιτεχνική στροφή έρχεται με τα Polytechnique (2009) και Incendies (2010). Στο πρώτο, αναμετριέται με τη φρικτή μαζική δολοφονία στο Πολυτεχνείο του Μόντρεαλ και καταφέρνει να παρουσιάσει τη βία με απόσταση και σεβασμό, αποφεύγοντας τον εντυπωσιασμό. Στο δεύτερο, μεταφέρει το θεατρικό του Wajdi Mouawad στη μεγάλη οθόνη, αφηγούμενος μια ιστορία μνήμης, πολέμου και οικογενειακών μυστικών με αυστηρή, σχεδόν αρχιτεκτονική ακρίβεια.

Οι δύο αυτές ταινίες θα ανοίξουν τον δρόμο για τη διεθνή αναγνώριση, αποδεικνύοντας ότι ο Villeneuve μπορεί να αφηγηθεί δύσκολες ιστορίες με συγκλονιστική καθαρότητα.

Η μετάβαση στο Χόλιγουντ

Το 2013 είναι χρονιά-τομή. Ο Villeneuve κάνει το άλμα στον αγγλόφωνο κινηματογράφο με δύο εντελώς διαφορετικά έργα. Το Prisoners είναι ένα σκοτεινό θρίλερ απαγωγής με τους Hugh Jackman και Jake Gyllenhaal, που παίρνει ένα κλασικό είδος και το μεταμορφώνει σε μελέτη χαρακτήρων και ηθικών διλημμάτων. Δεν είναι απλώς μια ιστορία μυστηρίου, αλλά ένα έργο για το πώς ο πόνος και η απώλεια διαβρώνουν την κρίση.

Το δεύτερο φιλμ της ίδιας χρονιάς, το Enemy, είναι ένα σουρεαλιστικό δράμα βασισμένο σε βιβλίο του José Saramago. Εδώ ο Villeneuve αφήνει το κοινό να πνιγεί στην αμφισημία: δίδυμοι, ιστούς αράχνης, ταυτότητα και φόβος. Η ταινία γυρίστηκε γρήγορα και φθηνά, αλλά αποκάλυψε τη διάθεση του δημιουργού να πειραματιστεί μέσα στο σύστημα χωρίς να το υπηρετεί τυφλά.

Η επιβεβαίωση ήρθε το 2015 με το Sicario. Σε μια εποχή όπου το Χόλιγουντ παρήγαγε άχρωμα action thrillers, ο Villeneuve παρέδωσε ένα φιλμ για τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών που έμοιαζε περισσότερο με υπαρξιακό θρίλερ. Η σκηνοθεσία του, μαζί με τη φωτογραφία του Roger Deakins, δημιούργησαν σκηνές που έμοιαζαν σχεδόν τελετουργικές: η διάβαση των συνόρων, η είσοδος στη σήραγγα, οι νύχτες που στένευαν σαν λαβύρινθος. Το Χόλιγουντ είχε προσέξει πλέον σοβαρά.

Arrival και Blade Runner 2049

Με το Arrival (2016), ο Villeneuve δοκιμάζει για πρώτη φορά την επιστημονική φαντασία. Αντί να παραδοθεί στα clichés, επικεντρώνεται σε μια ηρωίδα (Amy Adams) που προσπαθεί να κατανοήσει μια εξωγήινη γλώσσα. Το φιλμ μιλά για τον χρόνο, την απώλεια και την επικοινωνία με τρόπο που συγκινεί βαθιά, χωρίς να προδίδει το sci-fi υπόβαθρο. Η ταινία γίνεται επιτυχία, αποσπά κριτικούς και θεατές και κερδίζει υποψηφιότητες για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας και Σκηνοθεσίας.

Έναν χρόνο αργότερα αναλαμβάνει το σχεδόν αδιανόητο: τη σκηνοθεσία του Blade Runner 2049. Το πρωτότυπο του Ridley Scott είναι μια από τις πιο λατρεμένες και εμβληματικές ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Οποιαδήποτε απόπειρα συνέχειας θα μπορούσε να εκραγεί στα χέρια του.

Όμως ο Villeneuve προσεγγίζει το υλικό με σεβασμό και σιγουριά. Δημιουργεί έναν κόσμο πιο μεγάλο, πιο πλούσιο, αλλά και πιο μελαγχολικό. Δεν φοβάται να αφήσει το κοινό να περιπλανηθεί, να παρακολουθήσει σιωπηλές σκηνές και να νιώσει το βάρος των ερωτήσεων για τη μνήμη και την ταυτότητα.

Παρότι δεν απέφερε τα αναμενόμενα κέρδη στο box office, το Blade Runner 2049 θεωρείται σήμερα μια από τις πιο εντυπωσιακές συνέχειες όλων των εποχών. Η φωτογραφία του Deakins, η μουσική του Zimmer και η υποβλητική ατμόσφαιρα το καθιστούν έργο-ορόσημο. Και κυρίως, έδειξε ότι ένας δημιουργός σαν τον Villeneuve μπορεί να σταθεί στο πιο δύσκολο πεδίο του Χόλιγουντ χωρίς να χάσει την υπογραφή του.

Η στάση απέναντι στη βιομηχανία

Το 2020, εν μέσω πανδημίας, η Warner Bros. ανακοινώνει ότι θα κυκλοφορήσει όλες τις ταινίες της ταυτόχρονα σε streaming και κινηματογράφους. Ο Villeneuve ήταν ένας από τους λίγους μεγάλους σκηνοθέτες που αντιτάχθηκαν ανοιχτά στη στρατηγική, γράφοντας άρθρο στη Variety όπου υπερασπίστηκε την εμπειρία της κινηματογραφικής αίθουσας ως αναπόσπαστο μέρος της τέχνης του σινεμά.

Ήταν μια στρατηγική τοποθέτηση: τα έργα του σχεδιάζονται για να βιωθούν συλλογικά, σε μεγάλη κλίμακα.

Ένα όραμα που χωρά την απέραντη έρημο

Το 2021 κυκλοφορεί το πρώτο μέρος του Dune, της εμβληματικής νουβέλας του Frank Herbert που για δεκαετίες θεωρούνταν «αδύνατη» να μεταφερθεί σωστά στον κινηματογράφο. Ο Villeneuve πλησίασε το έργο σαν αρχιτέκτονας: σχεδίασε τους κόσμους, τις δομές και την ατμόσφαιρα με χειρουργική ακρίβεια. Οι εικόνες του θυμίζουν πίνακες ζωγραφικής, ενώ ο ρυθμός του δίνει χώρο στη μυθολογία να αναπνεύσει. Δεν είναι ένα φιλμ που τρέχει, αλλά ένα φιλμ που σε βυθίζει.

Το Dune: Part Two (2024) ολοκληρώνει το όραμά του, με ένα έπος που ισορροπεί ανάμεσα στη μαζική θέαση και το προσωπικό στίγμα. Οι σκηνές μάχης έχουν προσωπικότητα, οι χαρακτήρες μεταμορφώνονται μπροστά στα μάτια μας και το σύμπαν αποκτά παλμό. Ο Paul Atreides είναι μια φιγούρα γεμάτη αντιφάσεις, και ο Villeneuve δεν διστάζει να αναδείξει τις σκοτεινές πτυχές της ιστορίας.

Το αποτύπωμα

Ο Denis Villeneuve έχει καταφέρει κάτι σπάνιο: να εναρμονίσει τη βαθιά, στοχαστική κινηματογραφική γλώσσα με την εμπορική πλευρά του Χόλιγουντ. Οι ταινίες του δεν είναι γρήγορες και θορυβώδεις, είναι αργές, υπομονετικές, και ανταμείβουν όσους μένουν μέχρι το τέλος.

Η επίδρασή του είναι ήδη αισθητή: άνοιξε τον δρόμο για δημιουργούς που θέλουν να κάνουν μεγάλες ταινίες χωρίς να παραδίδουν την ψυχή τους σε στούντιο ή αλγόριθμους streaming.