Hiroshi Yamauchi – Η ψυχή της Nintendo

Ένας κληρονόμος που δεν ήθελε να κληρονομήσει τίποτα, ένας ηγέτης που δεν έπαιζε παιχνίδια και μια εταιρεία που από κάρτες hanafuda έγινε η πιο αγαπημένη στον κόσμο. Ο Hiroshi Yamauchi δεν ήταν game designer, ούτε μηχανικός. Ήταν ο άνθρωπος που έβλεπε το παιχνίδι όχι σαν προϊόν αλλά σαν πολιτισμό. Επί σαράντα χρόνια, καθόρισε το DNA της Nintendo με αποφάσεις που άλλοι θα θεωρούσαν τρέλα: να μην κυνηγά την τεχνολογία, να μη φοβάται την αποτυχία, να εμπιστεύεται τη φαντασία πάνω από τους αριθμούς. Το αποτέλεσμα ήταν μια εταιρεία που δεν ακολούθησε ποτέ την αγορά, την δημιούργησε.

Στο Face to Face, το xplaygr.com παρουσιάζει τους δημιουργούς, τους ηγέτες και τους οραματιστές της βιομηχανίας για να φωτίσει τις ιστορίες, τα κίνητρα και τις στιγμές που τους καθόρισαν.

Κάθε κείμενο είναι μια συνάντηση. Μια ματιά πίσω από την επιτυχία. Ένα βλέμμα πρόσωπο με πρόσωπο με όσους διαμόρφωσαν τον σύγχρονο πολιτισμό του gaming, της τεχνολογίας, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.

Ο απρόθυμος πρόεδρος

Ο Hiroshi Yamauchi ανέλαβε τη Nintendo σχεδόν από τύχη. Η οικογενειακή εταιρεία στο Κιότο έφτιαχνε παραδοσιακές ιαπωνικές κάρτες, αλλά βρισκόταν σε κρίση. Ο παππούς του τον κάλεσε να τη σώσει, κι εκείνος, χωρίς εμπειρία, βρέθηκε ξαφνικά επικεφαλής.

Οι πρώτες του κινήσεις έμοιαζαν ριψοκίνδυνες — αλλά ήταν προάγγελος του τρόπου με τον οποίο θα λειτουργούσε πάντα: ψυχρά, αποφασιστικά, χωρίς συναισθηματισμούς. Απέλυσε συγγενείς, διέλυσε το παλιό δίκτυο, επαναπροσδιόρισε τη Nintendo όχι ως εταιρεία χαρτιού αλλά ως εταιρεία ψυχαγωγίας.

Η Ιαπωνία της μεταπολεμικής εποχής άλλαζε. Ο Yamauchi είδε ότι οι άνθρωποι δεν είχαν ανάγκη από πολυτέλεια, αλλά από διαφυγή. Ήθελαν να ονειρεύονται. Και αυτό θα γινόταν το νέο προϊόν της Nintendo: το όνειρο.

Από τα παιχνίδια στα ηλεκτρονικά

Τις δεκαετίες που ακολούθησαν, η Nintendo πειραματίστηκε με παιχνίδια, παιχνίδια αγάπης, instant rice cookers, ακόμη και ταξί. Κανένα δεν λειτούργησε.

Μέχρι που ο Yamauchi ανακάλυψε έναν νεαρό μηχανικό με φαντασία που θύμιζε παιδί: τον Gunpei Yokoi. Από εκεί ξεκίνησε μια συνεργασία που θα άλλαζε τα πάντα. Οι μηχανικές εφευρέσεις του Yokoi —όπως το Ultra Hand και το Game & Watch— έγιναν οι πρώτες εμπορικές επιτυχίες. Αλλά ο Yamauchi δεν έβλεπε μόνο το παρόν, έβλεπε τον επόμενο ορίζοντα. Είδε ότι το μέλλον των παιχνιδιών θα είναι ηλεκτρονικό.

Όταν η εταιρεία μπήκε στα video games, ο Yamauchi έκανε κάτι που ελάχιστοι CEO θα τολμούσαν: έδωσε πλήρη ελευθερία σε ένα μικρό δημιουργό που ήθελε να φτιάξει “παιχνίδι με σωλήνες και δράκους”.  Το αποτέλεσμα ήταν το Donkey Kong.

Το 1981, η δημιουργία του Shigeru Miyamoto γέννησε έναν ήρωα που έμελλε να γίνει το πρόσωπο της Nintendo, τον Mario. Ο Yamauchi δεν έπαιξε ποτέ το παιχνίδι, αλλά κατάλαβε αμέσως ότι είχε μπροστά του κάτι ανεκτίμητο: φαντασία που δεν βασίζεται στην τεχνολογία αλλά στην ψυχή.

Η δεκαετία που ακολούθησε ήταν η χρυσή εποχή της Nintendo. Με τον Yamauchi στο τιμόνι, η εταιρεία κυκλοφόρησε το Famicom στην Ιαπωνία και το Nintendo Entertainment System στη Δύση. Ήταν η στιγμή που το gaming μετατράπηκε από παιδικό χόμπι σε παγκόσμιο φαινόμενο. Ο Yamauchi διαχειριζόταν τα πάντα με αυστηρότητα σχεδόν στρατιωτική: κάθε cartridge περνούσε από αυστηρή έγκριση, κάθε συνεργάτης δούλευε με όρους Nintendo.

Η φήμη του ήταν θρυλική:  ψυχρός, απόμακρος, απαιτητικός, αλλά με διορατικότητα που κανείς δεν αμφισβητούσε.

Η επιτυχία του NES, του Game Boy και του Super Nintendo έφερε τη Nintendo στην κορυφή. Ο ίδιος όμως παρέμενε σιωπηλός, αποφεύγοντας τη δημοσιότητα. Δεν έδινε συνεντεύξεις, δεν έκανε PR.

Πίστευε ότι τα προϊόντα μιλούν μόνα τους. “Οι δημιουργοί μου είναι τα αστέρια”, είχε πει κάποτε. Και όντως, έκανε κάτι που λίγοι CEO θα έκαναν: εμπιστεύτηκε τον Miyamoto, τον Tezuka, τον Yokoi και τους άφησε να δημιουργήσουν χωρίς περιορισμούς. Από αυτή την ελευθερία γεννήθηκαν οι κόσμοι του Zelda, του Metroid και του Pokémon.

Οι αποτυχίες που έγιναν μαθήματα

Για κάθε επιτυχία, υπήρχε κι ένα λάθος. Το Virtual Boy απέτυχε. Το Nintendo 64 καθυστέρησε στην εποχή των CDs. Το GameCube δεν πούλησε όσο οι ανταγωνιστές του. Αλλά ο Yamauchi δεν μετρούσε την αξία με πωλήσεις. Έλεγε ότι “οι μηχανικοί πρέπει να ρισκάρουν αποτυχία για να δημιουργήσουν κάτι νέο”. Το μόνο που απεχθανόταν ήταν η επανάληψη. Για εκείνον, η στασιμότητα ήταν η πραγματική αποτυχία.

Όταν το Wii κυκλοφόρησε χρόνια αργότερα, ενσάρκωσε ακριβώς αυτή τη φιλοσοφία. Δεν ήταν η πιο ισχυρή κονσόλα, αλλά ήταν η πιο διαφορετική. Και εκεί φαινόταν καθαρά το αποτύπωμά του: η Nintendo δεν θα ακολουθούσε ποτέ τη Sony ή τη Microsoft αλλά θα ακολουθούσε τη δική της διαδρομή.

Ο Yamauchi αποσύρθηκε διακριτικά, όπως είχε ζήσει. Άφησε την ηγεσία στον Satoru Iwata, έναν προγραμματιστή που πίστευε στην ίδια αρχή: ότι τα παιχνίδια είναι επικοινωνία, όχι τεχνολογία. Όταν ρωτήθηκε κάποτε γιατί η Nintendo δεν κυνηγά τις “μεγάλες τάσεις”, απάντησε απλά: “Επειδή οι τάσεις περνούν, η χαρά μένει.”

Η κληρονομιά του είναι η κουλτούρα που δημιούργησε. Η Nintendo παραμένει η μόνη εταιρεία που λειτουργεί σαν οικογένεια καλλιτεχνών μέσα σε μια βιομηχανία εταιρειών. Το ύφος της, η ταυτότητά της, η σχέση της με τους παίκτες — όλα αυτά φέρουν τη σφραγίδα του Yamauchi. Ήταν ο άνθρωπος που έδωσε στον κόσμο ένα κοινό λεξιλόγιο φαντασίας: το “click” ενός χειριστηρίου, το άλμα του Mario, τη μουσική του Zelda, το χαμόγελο που γεννιέται όταν πιάνεις για πρώτη φορά ένα παιχνίδι της Nintendo.

Ένας άνθρωπος που δεν έπαιζε παιχνίδια

Το μεγαλύτερο παράδοξο του Hiroshi Yamauchi είναι ότι ο ίδιος δεν έπαιζε ποτέ. Δεν τον ενδιέφεραν οι μηχανισμοί ή τα scores – τον ενδιέφερε το συναίσθημα. Ήθελε κάθε παιχνίδι της Nintendo να κάνει τον παίκτη να νιώσει κάτι: περιέργεια, χαρά, συγκίνηση. Ήξερε ότι η τεχνολογία αλλάζει, αλλά η παιδική ψυχή παραμένει ίδια.

Αυτό ήταν το μυστικό του, όχι ο προγραμματισμός, αλλά η κατανόηση της ανθρώπινης ανάγκης να ξεχνάς τον κόσμο για λίγο.