Τι είναι ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» που εγκαινιάστηκε στην Ελλάδα και πώς θα βοηθήσει τη χώρα
Η Ελλάδα απέκτησε έναν από τους ισχυρότερους υπερυπολογιστές της Ευρώπης, με δυνατότητες που μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η επιστημονική έρευνα και αναπτύσσονται εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στη χώρα.
Με μια ματιά
- Ο νέος εθνικός υπερυπολογιστής εγκαινιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026 στο Λαύριο.
- Βρίσκεται στην 31η θέση της παγκόσμιας κατάταξης TOP500 και στην 23η της Green500, με βάση τις λίστες του Ιουνίου 2026.
- Θα υποστηρίζει έρευνα, προσομοιώσεις, ανάπτυξη Τεχνητής Νοημοσύνης και εφαρμογές για ελληνικές επιχειρήσεις.
- Η πρόσβαση των πρώτων χρηστών προγραμματίζεται να ξεκινήσει σταδιακά τον Δεκέμβριο.
Ο «Δαίδαλος», που εγκαινιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026 στο Λαύριο, διαθέτει υπολογιστική ισχύ ικανή να επεξεργάζεται τεράστιες ποσότητες δεδομένων και να εκτελεί ιδιαίτερα σύνθετες προσομοιώσεις, ανοίγοντας νέες δυνατότητες για πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και ελληνικές επιχειρήσεις.
Η εγκατάστασή του έγινε στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, σε ένα διατηρητέο βιομηχανικό κτίριο που στο παρελθόν χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ο χώρος, συνολικής επιφάνειας περίπου 1.500 τετραγωνικών μέτρων, μετατράπηκε σε σύγχρονο κέντρο δεδομένων, με την ευθύνη λειτουργίας του συστήματος να ανήκει στο Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ). Η επιλογή του Λαυρίου συνδέει μια παλιά ενεργειακή υποδομή με τις σημερινές ανάγκες της ψηφιακής έρευνας.
Τι ακριβώς είναι ο «Δαίδαλος» και πόσο ισχυρός είναι
Για να γίνει κατανοητή η σημασία του νέου υπερυπολογιστή, χρειάζεται πρώτα να εξηγήσουμε τι τον διαφοροποιεί από τα συνηθισμένα υπολογιστικά συστήματα. Ένας προσωπικός υπολογιστής εκτελεί τις εργασίες που του αναθέτει ο χρήστης αξιοποιώντας έναν σχετικά περιορισμένο αριθμό επεξεργαστικών μονάδων. Οι υπερυπολογιστές, αντίθετα, συνδυάζουν τεράστιο πλήθος επεξεργαστών και επιταχυντών που συνεργάζονται για την επίλυση εξαιρετικά απαιτητικών προβλημάτων.
Αυτή η αρχιτεκτονική επιτρέπει στους επιστήμονες να πραγματοποιούν υπολογισμούς οι οποίοι θα χρειάζονταν υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα σε συμβατικά συστήματα. Για παράδειγμα, μια προσομοίωση που εξετάζει την εξέλιξη ενός ακραίου καιρικού φαινομένου απαιτεί την ταυτόχρονη επεξεργασία τεράστιου αριθμού μεταβλητών. Όσο μεγαλύτερη είναι η διαθέσιμη υπολογιστική ισχύς, τόσο πιο σύνθετα μοντέλα μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι ερευνητές και τόσο περισσότερα διαφορετικά σενάρια μπορούν να εξετάσουν.
Στην περίπτωση του «Δαίδαλου», η μετρημένη απόδοση φτάνει τα 85,69 petaflops, δηλαδή περίπου 85,69 τετράκις εκατομμύρια πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο, στο συγκεκριμένο τεστ αξιολόγησης. Η θεωρητική μέγιστη ισχύς του υπολογίζεται σε περίπου 115 petaflops. Με βάση την κατάταξη TOP500 του Ιουνίου 2026, ο ελληνικός υπερυπολογιστής βρίσκεται στην 31η θέση παγκοσμίως, ενώ καταλαμβάνει την 23η θέση στη λίστα Green500, η οποία αξιολογεί την ενεργειακή αποδοτικότητα των αντίστοιχων συστημάτων.
Για να πετύχει αυτές τις επιδόσεις, χρησιμοποιεί τεχνολογία HPE Cray και συστήματα NVIDIA Grace Hopper GH200, που συνδυάζουν ισχυρούς επεξεργαστές με επιταχυντές κατάλληλους για επιστημονικούς υπολογισμούς και Τεχνητή Νοημοσύνη. Διαθέτει επίσης περίπου 10 petabytes ωφέλιμου αποθηκευτικού χώρου και επιπλέον 1 petabyte ταχύτατης αποθήκευσης NVMe, ώστε να μπορεί να διαχειρίζεται τον μεγάλο όγκο πληροφοριών που απαιτούν οι ερευνητικές εργασίες.
Πώς μπορεί να βοηθήσει την Ελλάδα
Οι δυνατότητες αυτές αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν συνδεθούν με προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα. Στον τομέα της πολιτικής προστασίας, για παράδειγμα, η ανάπτυξη πιο απαιτητικών υπολογιστικών μοντέλων μπορεί να βοηθήσει στη μελέτη των συνθηκών που ευνοούν την εξάπλωση δασικών πυρκαγιών. Οι ερευνητές θα μπορούν να εξετάζουν περισσότερους συνδυασμούς μετεωρολογικών και περιβαλλοντικών δεδομένων, δοκιμάζοντας διαφορετικά σενάρια σε ελεγχόμενο ψηφιακό περιβάλλον.
Αντίστοιχες δυνατότητες υπάρχουν και στην πρόγνωση του καιρού, όπου η ακρίβεια των υπολογισμών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολυπλοκότητα των μοντέλων και τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται. Η πρόσβαση σε ισχυρότερους υπολογιστικούς πόρους μπορεί να υποστηρίξει έρευνες για ακραία καιρικά φαινόμενα και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Βέβαια, η ύπαρξη του υπερυπολογιστή από μόνη της δεν εγγυάται καλύτερες προγνώσεις. Χρειάζονται κατάλληλα μοντέλα, αξιόπιστα δεδομένα και επιστημονικές ομάδες που θα αξιοποιήσουν τις δυνατότητές του.
Σημαντικές προοπτικές υπάρχουν επίσης στην ιατρική έρευνα. Η ανάλυση μεγάλων συνόλων δεδομένων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη συστημάτων που αναζητούν ενδείξεις ασθενειών, μελετούν πιθανές θεραπείες ή υποστηρίζουν την εξατομικευμένη ιατρική. Τέτοιες εφαρμογές απαιτούν σημαντική υπολογιστική ισχύ, ειδικά όταν χρησιμοποιούν σύγχρονα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης. Με τον «Δαίδαλο», ελληνικά ερευνητικά ιδρύματα θα έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν αντίστοιχα έργα χρησιμοποιώντας εγχώρια υποδομή, υπό τις απαραίτητες προϋποθέσεις πρόσβασης και προστασίας των δεδομένων.
Η αξιοποίηση του συστήματος επεκτείνεται και στην ελληνική γλώσσα, έναν τομέα στον οποίο η ανάπτυξη εξειδικευμένων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης απαιτεί σημαντικούς πόρους. Η δυνατότητα εκπαίδευσης μεγάλων γλωσσικών μοντέλων μπορεί να στηρίξει εφαρμογές που κατανοούν και παράγουν ελληνικό κείμενο, επεξεργάζονται μεγάλα ψηφιακά αρχεία ή βοηθούν στην αξιοποίηση πολιτιστικού υλικού. Η σημασία αυτής της προοπτικής συνδέεται με τη δυνατότητα ελληνικών ομάδων να αναπτύσσουν τεχνολογίες προσαρμοσμένες στις ανάγκες της χώρας.
Πέρα από την ακαδημαϊκή έρευνα, ο υπερυπολογιστής μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμος και για την εγχώρια βιομηχανία. Μια επιχείρηση που σχεδιάζει νέα υλικά ή προϊόντα μπορεί να χρησιμοποιεί υπολογιστικές προσομοιώσεις για να εξετάζει τη συμπεριφορά τους πριν προχωρήσει σε φυσικές δοκιμές. Αντίστοιχα, εταιρείες που αναπτύσσουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούν να διεκδικούν πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ η οποία μέχρι σήμερα απαιτούσε τη χρήση υποδομών του εξωτερικού ή εμπορικών υπηρεσιών cloud.
Ο ρόλος του PHAROS και η πρόσβαση των ελληνικών επιχειρήσεων
Η σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την επιχειρηματική δραστηριότητα αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους του PHAROS AI Factory, του ελληνικού εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης που εντάχθηκε στην πρώτη ομάδα επτά αντίστοιχων ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών. Το PHAROS θα αξιοποιήσει την υπολογιστική ισχύ του «Δαίδαλου» για να υποστηρίξει την ανάπτυξη εφαρμογών στους τομείς της υγείας, της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού, καθώς και της βιωσιμότητας.
Μέσω αυτής της πρωτοβουλίας, η χρήση της υποδομής θα συνδυάζεται με εργαλεία, δεδομένα, εκπαίδευση και τεχνική υποστήριξη. Για μια μικρή ελληνική εταιρεία που αναπτύσσει ένα εξειδικευμένο μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης, η πρόσβαση σε τέτοιους πόρους μπορεί να μειώσει σημαντικά το τεχνικό και οικονομικό εμπόδιο της ανάπτυξης. Το όφελος θα εξαρτηθεί από τους όρους συμμετοχής, τη διαθεσιμότητα του συστήματος και το κατά πόσο η εταιρεία διαθέτει ένα έργο που χρειάζεται πράγματι τέτοια υπολογιστική ισχύ.
Η χρήση του «Δαίδαλου» θα γίνεται μέσω διαδικασιών υποβολής και αξιολόγησης προτάσεων, αντίστοιχων με αυτές που εφαρμόζονται στις ευρωπαϊκές υποδομές υπερυπολογιστών. Πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς επιχειρήσεις, μεγαλύτερες εταιρείες και δημόσιοι οργανισμοί θα μπορούν να αιτούνται υπολογιστικούς πόρους. Η επιλογή θα εξαρτάται από τις απαιτήσεις και την επιστημονική ή τεχνολογική αξία κάθε έργου, καθώς και από τη διαθέσιμη χωρητικότητα του συστήματος.
Το κόστος του έργου και πότε θα ξεκινήσει η λειτουργία του
Η κατασκευή του «Δαίδαλου» έχει συνολικό προϋπολογισμό 58,9 εκατομμύρια ευρώ με ΦΠΑ. Από αυτά, τα 41 εκατομμύρια αφορούν την προμήθεια και εγκατάσταση του υπολογιστικού εξοπλισμού, των αποθηκευτικών συστημάτων και του απαραίτητου λογισμικού από τη Hewlett Packard Enterprise. Τα υπόλοιπα 17,9 εκατομμύρια διατέθηκαν για τη διαμόρφωση του κέντρου δεδομένων και τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, με ανάδοχο τη MainSys. Το έργο χρηματοδοτείται μέσω του ελληνικού σχεδίου «Ελλάδα 2.0», του ευρωπαϊκού NextGenerationEU και της κοινής επιχείρησης EuroHPC.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα στη λειτουργία τόσο ισχυρών υπολογιστικών συστημάτων είναι η κατανάλωση ενέργειας. Οι επεξεργαστές παράγουν μεγάλες ποσότητες θερμότητας όταν λειτουργούν υπό υψηλό φορτίο, γεγονός που απαιτεί αποτελεσματική ψύξη. Για τον «Δαίδαλο» επιλέχθηκε σύστημα άμεσης υγρής ψύξης, ενώ προβλέπεται και η αξιοποίηση του εξωτερικού περιβάλλοντος για την ψύξη του εξοπλισμού όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου λειτουργεί επίσης φωτοβολταϊκό πάρκο ισχύος 2 MWp, το οποίο συμβάλλει στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των εγκαταστάσεων.
Παρότι τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν στις 19 Οκτωβρίου, η διάθεση της υποδομής στους χρήστες θα γίνει σταδιακά. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, οι πρώτες ερευνητικές ομάδες αναμένεται να αποκτήσουν πρόσβαση τον Δεκέμβριο του 2026, μετά την ολοκλήρωση των τεχνικών ρυθμίσεων. Η ευρύτερη παροχή υπηρεσιών προς επιχειρήσεις μέσω του PHAROS έχει τοποθετηθεί χρονικά στον Μάρτιο του 2027. Για τις νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξετάζεται η δυνατότητα δωρεάν πρόσβασης υπό τους ευρωπαϊκούς κανόνες, ενώ για μεγαλύτερες εταιρείες μπορεί να ισχύει χρέωση ανάλογα με τη χρήση. Οι τελικοί όροι δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί.
Στα σχέδια περιλαμβάνεται και η δυνατότητα οργανωμένων επισκέψεων στο κτίριο του υπερυπολογιστή, με ελεγχόμενη πρόσβαση στους χώρους του εξοπλισμού. Η ΕΔΥΤΕ αναμένεται να γνωστοποιήσει τις σχετικές λεπτομέρειες μετά την ολοκλήρωση των εργασιών στον περιβάλλοντα χώρο του Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου.
