Μέσα στα «έξυπνα» τηλέφωνα της Βόρειας Κορέας: Ένα σπάνιο παράθυρο σε έναν κλειδωμένο ψηφιακό κόσμο

Υπάρχουν τεχνολογίες που εντυπωσιάζουν με τις δυνατότητές τους και άλλες που εντυπωσιάζουν με τους περιορισμούς τους. Τα βορειοκορεατικά smartphones ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία, αλλά με έναν τρόπο που δεν συναντάς πουθενά αλλού στον κόσμο.

Η ανάλυση δύο μοντέλων Βορειοκορεατικής παραγωγής που κατάφεραν να βγουν λαθραία από τη χώρα – όπως παρουσιάστηκαν πρόσφατα στο βίντεο «Testing North Korea’s illegal smartphones» του καναλιού Mrwhosetheboss – αποκαλύπτει έναν πλήρη επαναπροσδιορισμό του τι σημαίνει «έξυπνο» τηλέφωνο. Οι συσκευές μοιάζουν με συμβατικά Android μοντέλα, όμως πίσω από την οθόνη τους κρύβεται ένα πλήρως ελεγχόμενο, προσεκτικά κατασκευασμένο περιβάλλον.

Η αξία τους δεν βρίσκεται στην ισχύ ή την καινοτομία τους, αλλά στο ότι λειτουργούν ως παράθυρο σε ένα τεχνολογικό οικοσύστημα σχεδιασμένο αποκλειστικά για να προστατεύει την ιδεολογική καθαρότητα του καθεστώτος.

Ένα smartphone χωρίς Internet

Οι δύο συσκευές που παρουσιάζονται, το οικονομικό Haeyang 701 και το πιο εξελιγμένο Samtaesung ( Samsung σημαίνει 3 αστέρια, Samtaesung σημαίνει 3 ΜΕΓΑΛΑ αστέρια!) 8, μοιάζουν επιφανειακά με συνηθισμένα Android. Το κρίσιμο στοιχείο όμως βρίσκεται στις δυνατότητες που δεν έχουν.

Η διαφορά αποκαλύπτεται μόλις φτάσει στις επιλογές σύνδεσης. Το Wi-Fi ουσιαστικά δεν λειτουργεί – σε ορισμένες εκδόσεις η επιλογή υπάρχει αλλά δεν ενεργοποιείται ποτέ, σε άλλες έχει αφαιρεθεί πλήρως. Τα τηλέφωνα δεν έχουν πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο. Ό,τι περιμένουμε αυτονόητα από ένα smartphone – social media, browser, chat apps, streaming – απλώς δεν υπάρχει.

Αντί για αυτό, ολόκληρη η εμπειρία σύνδεσης περιορίζεται στο κρατικό intranet, το λεγόμενο Mere. Απαιτείται κυβερνητική ταυτότητα, επίσημη κάρτα SIM και πλήρης συσχέτιση της συσκευής με τον κάτοχό της.  Το Mere προσφέρει μόνο ό,τι έχει περάσει από φίλτρο: ενημερωτικά προγράμματα, εφαρμογές και βίντεο εγκεκριμένα από την κυβέρνηση, υλικό προπαγάνδας και επιλεγμένες παραγωγές που θεωρούνται ακίνδυνες. Οι ρωσικές και ινδικές ταινίες, για παράδειγμα, έχουν θέση στη βιβλιοθήκη. Περιεχόμενο από τις ΗΠΑ ή τη Νότια Κορέα δεν εμφανίζεται πουθενά.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σκληρή αν θυμηθεί κανείς ότι η διανομή ή ακόμη και η απλή παρακολούθηση νοτιοκορεατικού ψυχαγωγικού υλικού μπορεί να τιμωρηθεί με θάνατο από το 2020. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απουσία Internet είναι ξεκάθαρα μια συνειδητή, αυστηρά σχεδιασμένη γραμμή άμυνας απέναντι σε κάθε εξωτερική επιρροή.

Το πληκτρολόγιο αποφασίζει τι επιτρέπεται

Πέρα από τους τεχνικούς περιορισμούς, οι συσκευές ενσωματώνουν λογοκρισία ακόμη και στον τρόπο που ο χρήστης γράφει.

Στα βορειοκορεατικά smartphones η αυτόματη διόρθωση δεν περιορίζεται σε ορθογραφία και τόνους. Έχει αναλάβει τον ρόλο του λογοκριτή. Όταν ο χρήστης πληκτρολογεί «Namhan» – τον συνηθισμένο όρο για τη Νότια Κορέα – η λέξη μετατρέπεται αυτόματα σε «κράτος-μαριονέτα». Αναφορές στη «Δημοκρατία της Κορέας» εξαφανίζονται και αντικαθίστανται από αστερίσκους, σαν να μην επιτρέπεται καν η καθαρή ονομασία του γειτονικού κράτους.

Στα νεότερα μοντέλα επιτρέπεται μόνο η χρήση του παραδοσιακού «Joseon» για τη Βόρεια Κορέα και «Νότιο Joseon» για τη Νότια. Η ίδια η γλώσσα ευθυγραμμίζεται με τον επίσημο τρόπο που θέλει το καθεστώς να περιγράφεται ο κόσμος.

Προφανώς και στην καθημερινή επικοινωνία, οι κανόνες είναι αυστηροί.

Η λέξη «oppa», βαθιά ριζωμένη στη νοτιοκορεατική ποπ κουλτούρα, διορθώνεται υποχρεωτικά σε «σύντροφος» και συνοδεύεται από προειδοποίηση ότι πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ανάμεσα σε αδέρφια.

Την ίδια στιγμή, ορισμένα ονόματα αποκτούν ειδικό βάρος. Όταν πληκτρολογείται το «Kim Jong-un» – το όνομα του Βορειοκορεάτη ηγέτη-, το κείμενο γυρίζει αυτόματα σε έντονη γραφή, φροντίζοντας  να υπογραμμίσει το κύρος της εξουσίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα πληκτρολόγιο που δεν καταγράφει απλώς σκέψεις, αλλά τις φιλτράρει, τις αξιολογεί και, όταν χρειάζεται, τις ξαναγράφει σύμφωνα με την επίσημη γραμμή.

Το Red Flag και η αόρατη παρακολούθηση

Το κλείδωμα της πληροφορίας δεν σταματά στις συνδέσεις. Οι ίδιες οι συσκευές είναι χτισμένες γύρω από την ιδέα του συνεχούς ελέγχου. Στην καρδιά τους βρίσκεται ένα λογισμικό επιτήρησης με την ονομασία Red Flag. Ο ρόλος του είναι απλός: να αποφασίζει ποια αρχεία επιτρέπεται να υπάρχουν στο τηλέφωνο. Μόνο όσα φέρουν έγκυρη κρατική ψηφιακή υπογραφή – ή όσα δημιουργεί η ίδια η συσκευή, όπως φωτογραφίες από την κάμερα – μπορούν να ανοίξουν κανονικά. Οτιδήποτε έρχεται «απ’ έξω» μπλοκάρεται ή διαγράφεται.

Σε αυτό προστίθεται και ένα ακόμη στρώμα παρακολούθησης. Τα τηλέφωνα τραβούν περιοδικά στιγμιότυπα οθόνης κατά τη χρήση, τα οποία αποθηκεύονται σε κρυφό φάκελο. Ο χρήστης δεν μπορεί να τα μετακινήσει ή να τα διαγράψει. Είναι ένα ψηφιακό αρχείο της δραστηριότητάς του, έτοιμο να ελεγχθεί αν ποτέ χρειαστεί.

Ακόμη και η διαδικασία εγκατάστασης εφαρμογών λειτουργεί ως μηχανισμός πειθαρχίας: για να ανοίξει σωστά μια νέα εφαρμογή, ο κάτοχος πρέπει να επισκεφθεί φυσικό (κρατικό) κατάστημα, όπου η συσκευή συνδέεται σε σύστημα back-end και η εφαρμογή «εξουσιοδοτείται». Πολλές εφαρμογές μάλιστα έχουν ημερομηνία λήξης και απαιτούν ανανέωση συνδρομής ανά έξι ή δώδεκα μήνες – ακόμη και αν πρόκειται για κάτι τόσο «ουδέτερο» όσο ένας κατάλογος με τους νόμους της χώρας.

Ένα παζλ με παλιό hardware

Από καθαρά τεχνική σκοπιά, τα βορειοκορεατικά smartphones δεν έχουν τίποτα εντυπωσιακό.

Το Samtaesung 8, παρότι χαρακτηρίζεται ναυαρχίδα του 2023, τρέχει Android 11 – έκδοση ήδη παλαιότερη για τα διεθνή δεδομένα – και μοιάζει αισθητικά με mid-range Huawei του 2021.

Το Haeyang 701 βασίζεται σε ακόμη πιο παλιά έκδοση (Android 10) και θυμίζει budget τηλέφωνο προηγούμενης γενιάς. Πολλά από τα εικονίδια εφαρμογών είναι ξεκάθαρα εμπνευσμένα από σχεδιασμούς εταιρειών όπως η Google και η Microsoft, χωρίς βέβαια να υπάρχει πραγματική σύνδεση με τις υπηρεσίες τους.

Κι όμως, μέσα σε αυτόν τον τεχνολογικό αναχρονισμό κρύβεται κάτι που δεν μπορείς να βρεις ούτε στο πιο ακριβό flagship της αγοράς: η δυνατότητα να δεις πώς μοιάζει ένα smartphone όταν επανασχεδιάζεται γύρω από τις ανάγκες ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος.

Κάθε λειτουργία – από την αυτόματη διόρθωση μέχρι τα κρυφά screenshots – είναι ένα μικρό κομμάτι ενός μεγαλύτερου παζλ. Μαζί συνθέτουν την εικόνα ενός κόσμου όπου η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη υποδομή, αλλά ενεργός παίκτης στην επιβολή της εξουσίας.